APROPIACIÓN ESPACIAL

SPATIAL APPROPRIATION

APROPIACIÓN ESPACIAL

SPATIAL APPROPRIATION

 
 

En las turbulentas décadas de los 50 y 60, la creación artística atravesó una serie de revoluciones teóricas y formales de las que emergieron, entre otros movimientos, el arte conceptual —que pondera la idea y el proceso sobre la factura de la pieza—, la estética industrial y objetiva del minimalismo, la intensidad perceptual del Neoconcretismo, y la crítica institucional —que escudriñó el sentido de los recintos culturales tradicionales—. Como consecuencia de ese enfoque transformador surgió una novedosa manera de producir, exhibir y contemplar la obra: el arte de la instalación.

Definida como una manifestación artística que se vale del espacio físico y simbólico (ver también Lo real, lo imaginario y lo simbólico), la instalación genera un ambiente que pone a las y los espectadores en el centro, como parte esencial de la obra, pero al mismo tiempo los descoloca sensorialmente. Así, en la instalación participan el entorno mental de quien la transita, la resignificación conceptual de los elementos y materiales que la integran, y la carga simbólica del museo o sitio de exhibición.

Apropiación espacial es una muestra que se compone por 34 obras de las colecciones Pago en Especie y Acervo Patrimonial de la Secretaría de Hacienda y Crédito Público (SHCP), las cuales, al estar circunscritas en la disciplina de la instalación, expanden sus límites espaciales para introducir al público en una experiencia conceptual inmersiva.

La curaduría reúne el trabajo de veintiún artistas mexicanos y extranjeros que han realizado su carrera en nuestro país, quienes exploran el espacio como construcción material y lugar mental (ver también Filosofía de la mente), con lo que detonan contrastes sensoriales y reflexiones histórico-sociales.

Esto hace de la propuesta museográfica de Apropiación espacial en Casa Chihuahua una configuración y experiencia única e irrepetible, pues la naturaleza conceptual y crítica de las piezas provoca que se transformen de acuerdo con las características del lugar que las aloja, lo cual revela la característica principal de la instalación: el manejo del espacio y su contenido tanto sensorial como simbólico.

La Dirección General de la Conservaduría de Palacio Nacional y Patrimonio Cultural se enorgullece de llevar al público de Casa Chihuahua estas expresiones actuales de la producción artística nacional, que además forman parte de la herencia cultural de todas y todos los mexicanos.

In the turbulent decades of the 50s and 60s, artistic creation went through a series of theoretical and formal revolutions from which emerged, among other movements, conceptual art —which weights the idea and the process over the workmanship of the piece—, the industrial and objective aesthetics of minimalism, the perceptual intensity of Neoconcretism, and institutional criticism —which scrutinized the meaning of traditional cultural venues—. As a consequence of this transformative approach, a new way of producing, exhibiting and contemplating the work emerged: the installation art.

Defined as an artistic manifestation that uses physical and symbolic space (see also The Symbolic) , the installation generates an environment that puts the spectators in the center, as an essential part of the work, but at the same time it displaces them sensorially. Thus, the mental environment of the person passing through it, the conceptual resignification of the elements and materials that make it up, and the symbolic load of the museum or exhibition site participate in the installation.

Spatial Appropriation is an exhibition that is made up of 34 works from the Payment in Kind and Heritage Collections of the Ministry of Finance and Public Credit (SHCP), which, being circumscribed in the discipline of installation, expand their spatial limits to introduce the public into an immersive conceptual experience.

The curatorship brings together the work of twenty-one Mexican and foreign artists who have spent their careers in our country, who explore space as a material construction and mental place (see also Philosophy of mind), thereby triggering sensory contrasts and historical-social reflections.

This makes the museographic proposal of Spatial Appropriation at Casa Chihuahua a unique and unrepeatable configuration and experience, since the conceptual and critical nature of the pieces causes them to transform according to the characteristics of the place that houses them, which reveals the main characteristic of the installation: the management of space and its sensory and symbolic content.

The General Directorate of the Conservatorship of the National Palace and Cultural Heritage is proud to bring to the public of Casa Chihuahua these current expressions of national artistic production, which are also part of the cultural heritage of each and every Mexican.


Ignacio Rodríguez Bach


Ignacio Rodríguez Bach en Facebook.

Ignacio Rodríguez Bach en Arteinformado.

Ignacio Rodríguez Bach


Ignacio Rodríguez Bach in Facebook.

Ignacio Rodríguez Bach in Arteinformado (in Spanish).



Bola 1
2010
⌀ 90 cm

 ▫ 
1 BalI
2010
⌀ 35½"

 ▫ 
Bola 3
2010
⌀ 90 cm

 ▫ 
3 BalI
2010
⌀ 35½"

 ▫ 
Bola 8
2010
⌀ 90 cm

 ▫ 
8 BalI
2010
⌀ 35½"

 ▫ 
Bola 1
2010
⌀ 90 cm

 ▫ 
1 BalI
2010
⌀ 35½"

 ▫ 


Bola 3
2010
⌀ 90 cm

 ▫ 
3 BalI
2010
⌀ 35½"

 ▫ 


Bola 8
2010
⌀ 90 cm

 ▫ 
8 BalI
2010
⌀ 35½"

 ▫ 

 

Gerda Gruber


www.gerdagruber.mx, sitio web de la artista.

Fundación Gruber Jez en Instagram.

Gerda Gruber en Wikipedia.

Gerda Gruber


www.gerdagruber.mx, artist's website (in Spanish).

Fundación Gruber Jez in Instagram (in Spanish).

Gerda Gruber in Wikipedia (in Spanish).



Yuyas 223
2003
320 × 150 × 119 cm
Yuyas 223
2003
126" × 59" × 46⅞"
   
Yuyas 223
2003
320 × 150 × 119 cm
Yuyas 223
2003
126" × 59" × 46⅞"
   
   
Yuyas 223
2003
320 × 150 × 119 cm
Yuyas 223
2003
126" × 59" × 46⅞"
   

 

Perla Krauze


www.perlakrauze.com, sitio web de la artista.

Perla Krauze en Instagram.

Perla Krauze en Wikipedia.

Perla Krauze


www.perlakrauze.com, artist's website.

Perla Krauze in Instagram.

Perla Krauze in Wikipedia.



 
Germinal
1998
7 piezas de 27 × 10 × 10 cm
Germinal
1998
7 pieces, each 10½" × 4" × 4"
 

 

Damián Ortega


Damián Ortega en Academia de Artes.

Damian Ortega Studio en Instagram.

Damián Ortega en Wikipedia.

Damián Ortega en tate.org.uk (en inglés).

Damián Ortega en commons.gc.cuny.edu (en inglés).

A Visit With Damián Ortega, artículo en newyorker.com (en inglés).

Neoplástico neoconcreto I, escultura en el núcleo Miradas contemporáneas de la exposición Pluralidad, obras selectas de las colecciones de la Secretaría de Hacienda y Crédito Público, realizada en 2024 en Casa Chihuahua Centro de Patrimonio Cultural.

Damián Ortega


Damián Ortega in Academia de Artes (in Spanish).

Damian Ortega Studio in Instagram.

Damián Ortega in Wikipedia.

Damián Ortega in tate.org.uk.

Damián Ortega in commons.gc.cuny.edu.

A Visit With Damián Ortega, article in newyorker.com.

Neoplastic Neoconcrete I, sculpture in the thematic core Contemporary Looks of the exhibit Plurality, Select Works of the Collections of the Secretaría de Hacienda y Crédito Público, displayed in 2024 at Casa Chihuahua Centro de Patrimonio Cultural.



Rastro 1: Torre Latinoamericana.
Augusto H. Álvarez
(1946-1956)

2014
295 × 130 × 0.3 cm
Slaughterhouse 1: Lationamerican Tower.
Augusto H. Álvarez
(1946-1956)

2014
116⅛" × 51⅛" × ⅛"
Rastro 3: Iglesia San Ignacio de Loyola.
Juan Sordo Madaleno
(1961)

2014
280 × 140 × 0.3 cm
Slaughterhouse 3: Saint Ignatius of Loyola Church.
Juan Sordo Madaleno
(1961)

2014
110¼" × 55⅛" × ⅛"
Rastro 6:
Torre Insignia.
Mario Pani
(1958-1966)

2014
260 × 135 × 0.3 cm
Slaughterhouse 6: Insignia Tower.
Mario Pani
(1958-1966)

2014
102⅜" × 53⅛" × ⅛"
Rastro 1: Torre Latinoamericana.
Augusto H. Álvarez
(1946-1956)

2014
295 × 130 × 0.3 cm
Slaughterhouse 1: Lationamerican Tower.
Augusto H. Álvarez
(1946-1956)

2014
116⅛" × 51⅛" × ⅛"


Rastro 3: Iglesia San Ignacio de Loyola.
Juan Sordo Madaleno
(1961)

2014
280 × 140 × 0.3 cm
Slaughterhouse 3: Saint Ignatius of Loyola Church.
Juan Sordo Madaleno
(1961)

2014
110¼" × 55⅛" × ⅛"


Rastro 6:
Torre Insignia.
Mario Pani
(1958-1966)

2014
260 × 135 × 0.3 cm
Slaughterhouse 6: Insignia Tower.
Mario Pani
(1958-1966)

2014
102⅜" × 53⅛" × ⅛"

 

Haydee Alonso


haydeealonso.com, sitio web de la artista (en inglés).

Haydee Alonso en Facebook.

Haydee Alonso en Instagram.

Haydee Alonso


haydeealonso.com, artist's website.

Haydee Alonso in Facebook.

Haydee Alonso in Instagram.



 
Grados precisos de separación
2024
Correct Degrees of Separation
2024
 

 

Abraham Cruzvillegas


Abraham Cruzvillegas en www.kurimanzutto.com.

Abraham Cruzvillegas en Arteinformado.

Abraham Cruzvillegas en Wikipedia.

Abraham Cruzvillegas


Abraham Cruzvillegas in www.kurimanzutto.com.

Abraham Cruzvillegas in Arteinformado(in Spanish).

Abraham Cruzvillegas in Wikipedia.



 
Sombrero de palma, rama y ligas
2006
120 × 100 × 60 cm
Palm Hat, Branch and Hair Ties
2006
47¼" × 39⅜" × 23⅝"
 

 

Jorge Satorre


Matar vasijas en jorgesatorre.info.

Jorge Satorre en labor.org.mx.

Jorge Satorre en Arteinformado.

Jorge Satorre en Museo Amparo.

Jorge Satorre


Killing pots in jorgesatorre.info.

Jorge Satorre in labor.org.mx.

Jorge Satorre in Arteinformado (in Spanish).

Jorge Satorre in Museo Amparo (in Spanish).



El Proceso 14
2013
Process 14
2013

 

Luis Felipe Ortega

Luis Felipe Ortega en Wikipedia.

Luis Felipe Ortega en Instagram.

Luis Felipe Ortega en Arteinformado.

Luis Felipe Ortega

Luis Felipe Ortega in Wikipedia.

Luis Felipe Ortega in Instagram.

Luis Felipe Ortega in Arteinformado (in Spanish).



Aniversario (a 50 años del '68 enLecumberri)
2018
50 × 23 × 39 cm
Anniversary (50 years from '68 at Lecumberri)
2018
19¾" × 9" × 15½"
Luis Felipe Ortega
Aniversario (a 50 años del '68 en Lecumberri)
2018
50 × 23 × 39 cm
Luis Felipe Ortega
Anniversary (50 years from '68 at Lecumberri)
2018
19¾" × 9" × 15½"

 

Gabriel Kuri


Gabriel Kuri en www.kurimanzutto.com.

Gabriel Kuri en Instagram.

Gabriel Kuri en Arteinformado.

Gabriel Kuri


Gabriel Kuri in www.kurimanzutto.com.

Gabriel Kuri in Instagram.

Gabriel Kuri in Arteinformado (in Spanish).



 
Sin título (ASAP)
2002
28 × 60 × 33 cm
Untitled (ASAP)
2002
11" × 23⅝" × 13"
 
La Tribune
Sin fecha
39 × 57 cm
La Tribune
Undated
15⅜" × 22½"
Sin título (El País)
2005
41 × 58 cm
Untitled (El País)
2005
16⅛" × 22¾"
 
La Tribune
Sin fecha
39 × 57 cm
La Tribune
Undated
15⅜" × 22½"
 
 
 
Sin título (El País)
2005
41 × 58 cm
Untitled (El País)
2005
16⅛" × 22¾"
 
 
La Tribune
Sin fecha
39 × 57 cm
La Tribune
Undated
15⅜" × 22½"
 
Sin título (El País)
2005
41 × 58 cm
Untitled (El País)
2005
16⅛" × 22¾"
 
 
Sin título (Comida)
2003
24 × 32 cm
Untitled (Food)
2003
9½" × 12½"
 

 

Héctor Zamora


hectorzamora.art, sitio web del artista.

Héctor Zamora en labor.org.mx.

Héctor Zamora en artsy.net (en inglés).

Héctor Zamora en Arteinformado.

Héctor Zamora en Wikipedia.

Héctor Zamora


hectorzamora.art, artist's website.

Héctor Zamora in labor.org.mx.

Héctor Zamora in artsy.net.

Héctor Zamora in Arteinformado (in Spanish).

Héctor Zamora in Wikipedia.



3bis
2013
51 × 225 × 10 cm
3bis
2013
20" × 88½" × 4"
 
3bis
2013
51 × 225 × 10 cm
3bis
2013
20" × 88½" × 4"
 
3bis
2013
51 × 225 × 10 cm
3bis
2013
20" × 88½" × 4"


Bovedilla 206020
2020
98 × 380 × 10 cm
206020 Block
2020
38½" × 149½" × 4"

 

Enrique Ježik

enriquejezik.com, sitio web del artista.

Enrique Ježik en Instagram.

Enrique Ježik en Arteinformado.

Enrique Ježik

enriquejezik.com, artist's website.

Enrique Ježik in Instagram.

Enrique Ježik in Arteinformado (in Spanish).



 
Sin título
2005
160 × 200 × 60 cm
Untitled
2025
63" × 78¾" × 23½"
 

 

Gilberto Aceves Navarro


Gilberto Aceves Navarro in Academia de Artes (in Spanish).

Fundación Aceves Navarro A.C. (in Spanish).

Gilberto Aceves Navarro in Facebook (in Spanish).

Gilberto Aceves Navarro in Instagram.

Gilberto Aceves Navarro in Wikipedia.

Unicorn Caught with Flowers, painting in the thematic core Pictorial Gestures of the exhibit Plurality, Select Works from the Collections of the Secretaría de Hacienda y Crédito Público, displayed in 2024 at Casa Chihuahua Centro de Patrimonio Cultural.



Instalación Niños del Mundo
2004
Children of the World Installation
2004

 

Pía Camil


Proyecto Home Visit en piacamil.me (en inglés).

piacamil.me, sitio web de la artista.

Pía Camil en Instagram.

Pía Camil en Arteinformado.

Pía Camil


Home Visit project at piacamil.me.

piacamil.me, artist's website.

Pía Camil in Instagram.

Pía Camil in Arteinformado (in Spanish).



Untitled T-Shirt Curtain I
2018
300 × 450 cm
Untitled T-Shirt Curtain I
2018
118⅛" × 177¼"
Untitled T-Shirt Curtain II
2018
300 × 450 cm
Untitled T-Shirt Curtain II
2018
118⅛" × 177¼"
Untitled T-Shirt Curtain III
2018
300 × 450 cm
Untitled T-Shirt Curtain III
2018
118⅛" × 177¼"
Untitled T-Shirt Curtain IV
2018
300 × 450 cm

2018
118⅛" × 177¼"
Untitled T-Shirt Curtain I
2018
300 × 450 cm
Untitled T-Shirt Curtain I
2018
118⅛" × 177¼"


Untitled T-Shirt Curtain II
2018
300 × 450 cm
Untitled T-Shirt Curtain II
2018
118⅛" × 177¼"


Untitled T-Shirt Curtain III
2018
300 × 450 cm
Untitled T-Shirt Curtain III
2018
118⅛" × 177¼"


Untitled T-Shirt Curtain IV
2018
300 × 450 cm
Untitled T-Shirt Curtain IV
2018
118⅛" × 177¼"

 

Daniel Guzmán


Daniel Guzmán en www.kurimanzutto.com.

Daniel Guzmán en Instagram.

Daniel Guzmán en Arteinformado.

Daniel Guzmán


Daniel Guzmán in www.kurimanzutto.com.

Daniel Guzmán in Instagram.

Daniel Guzmán in Arteinformado (in Spanish).



 
Nada por qué llorar
2003
116 × 80 × 97 cm
Nothing to Cry About
2003
45⅝" × 31½" × 38¼"
 

 

José León Cerrillo


José León Cerrillo en Instagram.

José León Cerrillo en Arteinformado.

José León Cerrillo


José León Cerrillo in Instagram.

José León Cerrillo in Arteinformado (in Spanish).



Pivote 1 (vertical) y Pivote 2 (horizontal)
2013
256 × ⌀ 1 cm y 249 × ⌀ 1 cm
Pivot 1 (vertical) and Pivot 2 (horizontal)
2013
100¾" and 98" × ⌀⅜"
 
Pivote 1 (vertical) y Pivote 2 (horizontal)
2013
256 × ⌀ 1 cm y 249 × ⌀ 1 cm
Pivot 1 (vertical) and Pivot 2 (horizontal)
2013
100¾" and 98" × ⌀⅜"
 
Pivote 1 (vertical) y Pivote 2 (horizontal)
2013
256 × ⌀ 1 cm y 249 × ⌀ 1 cm
Pivot 1 (vertical) and Pivot 2 (horizontal)
2013
100¾" and 98" × ⌀⅜"

 

Héctor de Anda


hectordeanda.net, sitio web del artista.

Héctor de Anda en Instagram.

Héctor de Anda en Arteinformado.

Sauce (2019) y Luna Negra (2019), colaboraciones de Héctor de Anda y Joaquín Retana en la exposición ARTE/SANO%ARTISTAS 6.0, realizada en 2022 en Casa Chihuahua Centro de Patrimonio Cultural.

Héctor de Anda


hectordeanda.net, artist's web site (in Spanish).

Héctor de Anda in Instagram.

Héctor de Anda in Arteinformado (in Spanish).

Willow (2019) and Black Moon (2019), collaborations by Héctor de Anda and Joaquín Retana for the exhibit ARTE/SANO%ARTISTAS 6.0 (in Spanish), displayed in 2022 at Casa Chihuahua Centro de Patrimonio Cultural.



Impermeable en Rojo
Sin fecha
5 piezas
Raincoat in Red
Undated
5 pieces
   
Impermeable en Rojo
Sin fecha
5 piezas
Raincoat in Red
Undated
5 pieces


Alter ego
1997
12 piezas de 55 × 30 × 30 cm
Alter Ego
1997
12 pieces, each 21¾" × 11¾" × 11¾"

 

Sofía Taboas


Sofía Taboas en www.kurimanzutto.com.

Sofía Taboas en Instagram.

Sofía Taboas en Wikipedia.

Gama térmica 15, pintura en el núcleo Miradas contemporáneas de la exposición Pluralidad, obras selectas de las colecciones de la Secretaría de Hacienda y Crédito Público, realizada en 2024 en Casa Chihuahua Centro de Patrimonio Cultural.

Sofía Taboas


Sofía Taboas in www.kurimanzutto.com.

Sofía Taboas in Instagram.

Sofía Taboas in Wikipedia (in Spanish).

Thermal Gamut 15, painting in the thematic core Contemporary Looks of the exhibit Plurality, Select Works from the Collections of the Secretaría de Hacienda y Crédito Público, displayed in 2024 at Casa Chihuahua Centro de Patrimonio Cultural.



   
Pulso
2006
366 × 221 × 5 cm
Pulse
2006
12' × 7½ × 2"
SofiaTaboas
Pulso
2006
366 × 221 × 5 cm
SofiaTaboas
Pulse
2006
12' × 7½ × 2"

 

Jorge Méndez Blake


www.mendezblake.com, sitio web del artista.

Jorge Méndez Blake en Instagram.

Jorge Méndez Blake en travesiacuatro.com.

Jorge Méndez Blake en Arteinformado.

Jorge Méndez Blake en Wikipedia.

Jorge Méndez Blake


www.mendezblake.com, artist's website.

Jorge Méndez Blake in Instagram.

Jorge Méndez Blake in travesiacuatro.com.

Jorge Méndez Blake in Arteinformado (in Spanish).

Jorge Méndez Blake in Wikipedia.



 
De una Obra Inacabada
(To the Lighthouse Edgar Allan Poe II)
2015
10 × 80 × 10 cm
From an Unfinished Work
(To the Lighthouse Edgar Allan Poe II)
2015
4" × 31½" × 4"
 

 

Marco Tulio Lamoyi


marcolamoyi.com, sitio web del artista.

Marco Lamoyi en Instagram.

Marco Tulio Lamoyi


marcolamoyi.com, artist's website (in Spanish).

Marco Lamoyi in Instagram.



 
Marco Tulio Lamoyi
Des Geldes
2013
Marco Tulio Lamoyi
Des Geldes
2013
 

 

Carla Rippey

Carla Rippey in Blogspot.

Carla Rippey in Instagram.

Carla Rippey in Academia de Artes (in Spanish).

Carla Rippey in the National School of Painting, Sculpture and Printmaking "La Esmeralda" (in Spanish).

Carla Rippey in Wikipedia.



América en extremo
2004
100 × 500 cm
America in Extreme
2004
40" × 196"

 

José Dávila


Jose Dávila en Sean Kelly New York (en inglés).

José Dávila en Instagram.

José Dávila en Arteinformado.

José Dávila en Wikipedia.

José Dávila


Jose Dávila in Sean Kelly New York.

José Dávila in Instagram.

José Dávila in Arteinformado (in Spanish).

José Dávila in Wikipedia.



Topologias de la Luz I
2012
126 × 365 × 5 cm
Light Topologies I
2012
49½" × 143¾" × 2¼"

 

Exposición temporal en Casa Chihuahua Centro de Patrimonio Cultural
del 27 de febrero al 18 de mayo de 2026.

Temporary exhibit at Casa Chihuahua Cultural Heritage Center
from February 27th through May 18th, 2026.